In een echte democratie lijken de volksvertegenwoordiging en de regering op het volk, handelen zij in het algemeen belang en respecteren zij de onafhankelijke rechtspraak en journalistiek.
Maar
(1) onze politici lijken niet op het volk. Er zijn te weinig politici met een praktische of exacte opleiding, te weinig vrouwen en te weinig mensen met een migratieachtergrond.
Daarbij (2) wordt je keuze in het huidige systeem bepaald door maar één of twee onderwerpen. Politiek gaat over oneindig veel onderwerpen die vaak niet met elkaar te vergelijken zijn. Je opvattingen over asielzoekers zeggen bijvoorbeeld niets over je ideeën over het klimaat of over belastingtarieven. Partijprogramma’s zijn als dagmenu’s en de mogelijkheid om à la carte te kiezen ontbreekt. Bovendien maken politici bepaalde onderwerpen tijdens verkiezingen heel belangrijk en gaat het zelden over hun hele programma. Maar dat programma hoort er wel bij. De achterban kent vaak de rest van het programma niet eens en weet dus ook niet of zij het daar mee eens is. Met je keuze voor het ene onderwerp, kies je nu dus automatisch ook voor de rest van het programma.
Bovendien (3) wordt het algemeen belang bedreigd door een perverse prikkel. Deze prikkel leidt op z’n minst tot kortetermijndenken (“Dit zou eigenlijk het beste zijn, maar dan word ik nooit herkozen”), loopt makkelijk over in volksverlakkerij (“Als ik dat beloof, word ik wel gekozen”) en schiet in het ergste geval door naar een bedreiging van de rechtspraak en journalistiek (“Als een rechter of journalist zegt dat dat niet mag, zeg ik gewoon dat-ie partijdig is”). Deze prikkel zit ingebakken in het huidige politieke systeem en is daar voor velen zelfs een voorwaarde voor: de verkiezing. Politici moeten in het belang van hun herverkiezing noodzakelijke en duurzame oplossingen wel vermijden. Zij kunnen niet anders omdat anderen minder pijnlijke oplossingen voorstellen die helemaal niet mogelijk zijn, of omdat anderen de bestaande problemen simpelweg ontkennen.
Democratie is veel meer dan verkiezingen
In echte democratie hebben we stemrecht en spreekrecht. Spreekrecht is alleen interessant als we meer mogen zeggen dan “links” of “rechts”. En stemrecht kan beter ingevuld worden dan met partijverkiezingen. Ons huidige systeem is ver afgedreven van het democratische ideaal. We moeten onze democratie opnieuw vormgeven voordat burgers hun geloof erin volledig verliezen en denken dat een sterke leider het enige alternatief is. Dat kan en dat kan ook zonder ontwrichtende revolutie.
Het alternatief: de steekproefdemocratie
We hoeven alleen maar een partij op te richten die als enige doel heeft om de steekproefdemocratie in te voeren. In een steekproefdemocratie worden burgers door loting aangewezen om als volksvertegenwoordiger te mogen dienen. Zij besluiten op basis van hun eigen overtuigingen en er is geen partij die hun zegt wat zij moeten doen. Volksvertegenwoordigers lijken op de bevolking omdat zij daaruit worden geloot. Zij besluiten in het algemeen belang omdat zij zich geen zorgen hoeven te maken over hun herverkiezing. Bovendien kunnen in een volgende ronde nieuwe volksvertegenwoordigers verkeerde keuzes weer herstellen. De volksvertegenwoordiging wordt verdeeld over verschillende organen. Deze organen kennen elk hun eigen taken en procedures, zoals de agenda bepalen, wetsvoorstellen maken, en over wetten stemmen. De organen houden elkaar in evenwicht. En zo voorkomen we dat we één groep te machtig wordt.
Een soepele overgang
De op te richten partij moet niet de zoveelste partij in het huidige partijensysteem zijn, want dit systeem is juist het probleem. De partij doet alleen maar mee in het huidige systeem totdat de steekproefdemocratie via een grondwetswijziging is geregeld. En daarvoor hoeft ze niet eens de grootste te worden, want ook andere partijen zouden in het belang van de democratie voor een democratische reorganisatie moeten stemmen.
Een steekproefdemocratie is geen burgerberaad
Een steekproefdemocratie is geen variant op het burgerberaad en ook geen directe democratie. In een burgerberaad nemen burgers voor korte tijd deel aan een commissie, naast hun dagelijkse werkzaamheden. Deze commissie geeft alleen maar advies aan de politiek, en alleen maar over één onderwerp. In een directe democratie stemmen álle burgers apart over alle onderwerpen. Ook dit komt bovenop de dagelijkse werkzaamheden. Burgens krijgen dus niet de tijd en begeleiding om de onderwerpen goed te kunnen doordenken en bespreken. In een steekproefdemocratie daarentegen krijgen volksvertegenwoordigers betaald om zich langere tijd te verdiepen in politieke onderwerpen. Zij worden waar nodig begeleid en geïnformeerd door inhoudelijke experts en betrokkenen.
… en ook geen oplossing voor alles
Een steekproefdemocratie is natuurlijk geen oplossing voor alles. Zaken als slechte overleggen, bedrijfslobbies, goede begeleiding, voorspelbaarheid van beleid en het vinden van de balans tussen overtuigingen en verantwoordelijkheid zijn voor het voorgestelde systeem net zo’n groot probleem als voor het huidige. Deze problemen moeten sowieso worden opgelost. Maar zij staan los van het huidige voorstel en gelden dus ook niet als tegenargument. Andere zaken hoeven in deze fase nog niet uitgedacht maar zijn juist aan de vertegenwoordigers. Zo moeten zij onder andere nadenken over de aanstellingsprocedure voor ministers, eventuele verkiezingen voor een president en het bijbehorende takenpakket, de grootte van de volksvertegenwoordiging, en de leeftijdsdrempel voor loting van vertegenwoordigers.
Help!
Sommige dingen moeten wél nu opgepakt. Want hoe zet je een partij op zonder reguliere lijst? Hoe zet je überhaupt een partij op? Hoe verkoop je een systeempartij zonder inhoud? Hoe zorg je ervoor dat gelote burgers daadwerkelijk in de kamer gaan? En hoe gaat de partij heten: Lot, Monster, Sample, …? Uw hulp is zeer welkom!